CĂN BẢN QUÁN THÂN TRÊN THÂN[1]
THEO TỨ NIỆM XỨ

Hỏi: Kính thưa Thầy, sau mười ngày tu tập quán thân trên thân theo pháp Tứ Niệm Xứ, bản thân con gặp trở ngại v́ thiếu căn bản nhiếp tâm an trú tâm trên hơi thở trong thời gian tối thiểu 10 phút theo lời Thầy dạy, nên ngồi tu Tứ Niệm Xứ không đạt kết quả đúng yêu cầu. V́ vậy, con kính xin Thầy cho con trở lui tu tập để nhiếp tâm cho được trên hơi thở và tiến lên an trú tâm cho được trên thân hành. Sau khi hoàn toàn làm chủ được hai công hạnh này, con sẽ xin Thầy tu Tứ Niệm Xứ trở lại.

Đáp: Ở đây ḿnh mới tập quán thân, coi quán được hay không. Nó quan trọng là ở chữ QUÁN THÂN. Quán thân là cảm giác toàn thân chứ không phải là đứng ở một cái điểm nào trên thân, mà phải ở toàn thân. Đó là điều quan trọng của sự tu tập Tứ Niệm Xứ, “Quán thân trên thân để khắc phục tham ưu”.

Cho nên, khi quán được th́ nó nhiếp phục được niệm, không c̣n một niệm ǵ hết, bởi v́ pháp Tứ Niệm Xứ đặc biệt vô cùng. Mới đầu ḿnh tu Tứ Chánh Cần, ngăn ác diệt ác th́ là Định Niệm Hơi Thở, Định Sáng Suốt, Định Chánh Niệm Tĩnh Giác và Định Vô Lậu, bốn pháp đủ trong đó, nên khi tới Tứ Niệm Xứ th́ nó đă ly dục ly ác pháp rất nhiều, chỉ c̣n ác pháp vi tế thôi, v́ vậy mà khi trên thân quán thân th́ chỉ cần nh́n tổng quát cái thân là đă nhiếp phục hết tất cả mọi cái. Nó quan trọng như vậy, cho nên cần tập quán cho được, bởi nó ở lớp thứ 7 là Chánh Niệm, cho nên tập phải quán cho được, mà nếu quán không được th́ coi như không tu Tứ Niệm Xứ được, mà nó phải tu Tứ Niệm Xứ trong 4 oai nghi, bởi Tứ Niệm Xứ phải tu trong 4 oai nghi chứ không thể chỉ tu trong một oai nghi được. Đi, đứng, nằm ngồi đều quán được hết, quán toàn thân.

Cái mà con phải nhận ra cho được, quán cho được th́ cái đó rất quan trọng. Cho nên, bây giờ con tập ngồi con cảm giác hết toàn thân của con mà không có bị tưởng, thí dụ ḿnh nương vào hơi thở mà nếu ḿnh thấy hơi thở luồn trong thân của ḿnh thế là không được. Cũng như Thầy nói ḿnh dùng đôi mắt nh́n ngón tay th́ ḿnh thấy từ đầu ngón tay tới chân ngón tay. Đó là quán toàn ngón tay của ḿnh. Quán thân cũng vậy, nhưng ḿnh không cúi xuống nh́n thân ḿnh. Quán mà cứ cúi xuống nh́n thân th́ không đúng lắm, thật sự ra ḿnh nh́n xuống th́ mắt ḿnh thấy cái thân.

C̣n khi ḿnh cảm nhận cái thân th́ ḿnh thấy cái tâm nó quay vô, có cái dạng tâm quay vô, do đó tâm ḿnh không phóng dật, nó quay vô th́ tâm không phóng dật. Nó quay vô quan sát trên thân suốt trong thời gian tu th́ nó nhiếp phục được tham ưu. Cho nên, tâm không phóng dật là tâm đă nhiếp phục được tham ưu, v́ vậy đức Phật nói: “Ta thành Chánh Giác là nhờ tâm không phóng dật”. Con thấy câu nói này và khi con quan sát cái thân th́ thấy đúng như thế, cái tâm quay vô thật, nó nh́n cái thân của nó, không phải nh́n bằng mắt, nhưng ḿnh ngồi b́nh thường mà ḿnh cảm nhận cái thân tức là cái ư thức của ḿnh nhận ra toàn diện cái thân của ḿnh. Tương tự với hơi thở, khi đi ḿnh cũng nương vào bước đi để nhận ra cái thân.

Thầy nói nương vào bước đi th́ khi ḿnh đi, cái thân của ḿnh có nhiều sự chuyển động theo chuyển động của cái chân nên cảm giác toàn thân rất dễ. Cho nên, khi ta ôm pháp Tứ Niệm Xứ tu 1, 2, 3 giờ liên tục mà không bao giờ có một niệm nào xẩy ra, nó an ổn vô cùng. Khi ḿnh quán được th́ nhiếp vào thân rất là nhanh chóng. Nhưng khi quán không được th́ nay trật cái này, mai trật cái kia, rồi khổ nổi thay v́ ḿnh lấy cái thân hành để quán cái rung động của cái thân, như lời đức Phật dạy: “Cảm giác toàn thân tôi biết tôi hít vô; cảm giác toàn thân tôi biết tôi thở ra”, hoặc là “Cảm giác thân hành tôi biết tôi hít vô; cảm giác thân hành tôi biết tôi thở ra”, tức là đức Phật đă gợi ư cho ḿnh biết trên thân quán thân, th́ ḿnh lại hay chế ra cách này kia.

Như bên nữ, theo các thư gởi cho Thầy, th́ họ phần nhiều là tu theo lối Chuyển Pháp Luân của ngoại đạo, cứ dẫn ư chạy lên trên đầu, thở ra; rồi chạy xuống chỗ này chỗ kia, ṿng ṿng, nhiều khi lại c̣n tác ư nữa, tác ư theo tưởng luồng hơi đi tới đầu, chân, đầu gối... đặng cho nó nhớ. Cách thức đó là cách thức Chuyển Pháp Luân của ngoại đạo, không phải là pháp của đức Phật. Không được! Tập như vậy đâu đúng. Thầy bảo tập phải cảm nhận cho được cái toàn thân, không phải điểm này, điểm kia, cũng không phải phần này phần khác. Tập được như vậy th́ mới tu Tứ Niệm Xứ được, nếu không được th́ trở về tu tâm xả.

Tu tâm xả th́ ngồi chơi mà có niệm ǵ, có chướng ngại ǵ th́ ḿnh đuổi như là ḿnh tu Tứ Niệm Xứ trên 4 Chánh Cần cho chắc ăn. Nhưng khi nó yên lặng th́ nó quay vô quan sát thân nó. Đầu tiên khi ḿnh ngồi th́ nó thấy hơi thở, nhưng đừng có bám vào hơi thở, bám vào là sai. Thấy hơi thở th́ mặc nó, chỉ quan sát trên thân mà thôi. Thế th́ cũng giống như Tứ Niệm Xứ. Nhưng phải biết cách để đừng bám vào hơi thở, chứ cứ bám vào hơi thở là trật, là bị ức chế. Trong khi được tâm yên lặng th́ tâm lại bị ức chế th́ lại sai, mà trong khi nó động mà ḿnh lúc nào cũng động để đuổi cái động đó th́ cũng sai, không đúng. Đuổi cái động để cho nó đi vào cái tịnh thanh thản, an lạc, vô sự. Nhưng khi nó thanh thản, an lạc, vô sự rồi th́ nó ở đâu? – Nó phải ở trên thân nó, giống như trở về Tứ Niệm Xứ, nhưng nếu không biết, th́ chúng ta lại ức chế tâm trong hơi thở th́ rất là nguy hiểm.

Vậy th́ con tu Tứ Niệm Xứ như thế nào tŕnh lại cho Thầy biết, rồi con ngồi, Thầy lắng nghe cách con tu đúng hay không? Bởi v́ khi ngồi quán đúng th́ nó không niệm, mà quán trật th́ có niệm, quán trật mới có niệm. Quán trật là con biết ngay liền.

Thí dụ con ngồi 30 phút th́ không niệm, nhưng nếu con ráng hơn nữa th́ sức của con sẽ yếu, khi quán yếu th́ sẽ có niệm vô. Hoặc là con ngồi 2, 3 tiếng đồng hồ mà con thấy có hôn trầm thùy miên tức là tu quá sức của con nên không thể nào con tránh hôn trầm thùy miên được. Do đó tập quán cũng phải tăng lên dần từ từ. Quán được lâu tới đâu th́ phải chủ động tới đó, tức là chủ động nhiếp phục tham ưu tới đó. Cho nên, tu theo 4 oai nghi th́ không bao giờ có sự mỏi mệt, không bao giờ có sự tê chân hoặc là chướng ngại nào do cảm thọ khổ, chỉ có cảm thọ lạc thôi, các cảm thọ khổ không có.

Đó, trên Tứ Niệm Xứ là phải tu tập như vậy. Cho nên, khi tu tới đâu th́ các con biết tới đó, tu được hay không được là biết liền. Vô Tứ Niệm Xứ quán thân trên thân để nhiếp phục tham ưu, không bao giờ c̣n tham ưu, mà chỉ có lạc, nhưng chúng ta cũng không chấp nhận cái lạc mà quên cái quán thân, cho nên lúc nào cũng ở trên thân, thân lúc nào cũng hiện tiền. Và nhanh chóng lắm, nó là một pháp duy nhất mà đi đến cứu cánh, chỉ trong 7 ngày, 7 tháng, 7 năm.

Kinh nói 7 năm nhưng thật ra không tới 7 năm đâu. Khi con nhiếp được đúng 7 ngày tâm thanh thản, an lạc vô sự trong bốn oai nghi đi, đứng, nằm, ngồi không bị buồn ngủ, luôn luôn tỉnh táo mà thấy an lạc, nằm xuống nó cũng không ngủ đâu, nó rất tỉnh mà tâm lúc nào cũng ở yên trên thân, thấy từ trên đầu tới chân rất rơ, rất tỉnh, mà thấy nhanh chứ không phải thấy từ từ như khi ḿnh đi.

Nó quan sát thân y như một ngọn đèn từ xa rọi chiếu vào thân của nó, thấy rơ ràng toàn thân mà khi định tĩnh càng cao th́ nó thấy thân nó càng rơ ràng hơn. Đó là định tĩnh, mà đă được định tĩnh th́ tâm nhu nhuyến dễ sử dụng, nghĩa là nó bám chặt trên toàn thân để quán th́ đương nhiên là nó được định tĩnh rồi. Cho nên, nó đă định tĩnh th́ phải nhu nhuyến dễ sử dụng, chứ không c̣n khó, v́ vậy mà nó có đủ Tứ Thần Túc.

Cho nên, bây giờ ḿnh tập quán, quán được rồi th́ ḿnh mới nối tiếp từ oai nghi này tới oai nghi khác. Nối tiếp các oai nghi được trong một giờ, đến hai giờ rồi th́ bắt đầu kéo dài, tăng thời gian lên; c̣n chưa đủ sức nối tiếp các oai nghi như thế mà tăng thời gian lên th́ coi chừng.

Con quán thân được trong mỗi oai nghi, nghĩa là con quán thân trong oai nghi ngồi trong thời gian 30 phút được rồi th́ con bắt đầu tập quán thân trong oai nghi đi, rồi đứng, rồi nằm cũng được 30 phút hết rồi th́ con bắt đầu tu thay đổi từ oai nghi này sang oai nghi khác. Cứ ngồi 5 phút th́ con đứng dậy đi 5 phút; đứng lại 5 phút; nằm xuống 5 phút; lúc nào cũng giữ tâm trên thân được như vậy; và cứ tiếp tục như vậy để cho nó quán thân trên thân trong tất cả 4 oai nghi của nó, không nhất thiết theo một thứ tự nằm, ngồi, đi, đứng nào cũng đều quán thân trên thân được không thay đổi, không mất niệm thân. Sau khi quán được đủ cả 4 oai nghi rồi, nối kết được đủ cả 4 oai nghi rồi th́ lúc đó mới bắt đầu tăng giờ, chứ chưa nối kết được mà tăng giờ là sai. Không được, nó sẽ lọt vào trong tưởng pháp, nó trật đi. Điều chánh yếu là con phải biết quán và QUÁN THÂN cho được, chứ không thể không quán thân được, phải quán thân cho rơ ràng.

Bây giờ con tŕnh bày cho Thầy cách thức quán như thế nào, như khi con đi th́ con cảm nhận toàn thân của con từ trên đầu xuống tới chân như thế nào, thân rung động như thế nào.

Khi con đi muốn cho tâm chỉ biết cái thân rung động thôi th́ con để hai tay sau lưng hoặc khoanh tay trước bụng rồi con đi con sẽ thấy sự rung động của nó cụ thể và con chỉ nên tập lâu nhất là nửa giờ thôi, đừng lâu hơn. Khi trong nửa giờ đi đó mà thấy lúc nào cũng quán thân được, tức là đi thấy thân mà không có một niệm nào khác xen vô, nó nhiếp phục tham ưu trên cái thân của nó trong khi đi, nó không bị hôn trầm thùy miên, không phóng niệm, không phóng dật, nó có một trạng thái bất động yên lặng, chỉ cảm nhận rơ ràng sự rung động trên thân thôi th́ con đă thành tựu được quán thân trong oai nghi đi.

Khi quán thân trong oai nghi đi đă thành tựu được rồi th́ con mới thay đổi qua oai nghi ngồi, rồi đứng, rồi nằm. Và trong cả 4 oai nghi đó đều y trang một cái quán thân như vậy hết th́ lúc đó mới bắt đầu tăng giờ lên.

Thầy cho các con tu quán chỉ trong 30 phút thôi, đừng quán quá nhiều lâu. Quán quá lâu trong một tư thế, sau đó các con thay đổi, các con chưa có nắm chặt những cái oai nghi khác th́ khi thay đổi lại quán cách khác, nhiều cách quán quá là trật. Phải chọn lấy duy nhất một sự quán cho đúng, chứ không phải khi ḿnh đi th́ ḿnh quán như vầy, khi ḿnh ngồi th́ ḿnh quán khác th́ không được. Phải y chang một cái quán thôi th́ nó mới là một pháp độc nhất. Chứ một lát quán cách này, lát quán cách khác th́ không được. Thầy nhắc nhở như vậy để biết nhớ và thực hành cho đúng.

Đúng ra th́ Thầy phải kiểm tra các con tu, nhưng v́ Thầy không có nhiều th́ giờ, v́ muốn kiểm tra th́ Thầy cũng phải mất ít nhất mỗi người một tiếng để tâm Thầy cũng phải yên lặng lắng đọng mới nghe, mới theo dơi từng tâm niệm của mấy con. Thầy bây giờ phải vừa trả lời thơ, vừa trả lời các thắc mắc của các cô, bên nam th́ ít chứ bên nữ quá nhiều. Không biết quư thầy tu ra sao, Thầy nghĩ chắc cũng sai chứ không đúng. Nhiếp tâm đâu phải dễ, v́ nó nhiếp phục được th́ nó phải khắc phục được tham ưu liền. Ḿnh tu mà quán được thân th́ nhiếp phục được, quán trật th́ nhiếp phục không được, nó có niệm xẹt ra. Mà có niệm khởi là coi chừng quán sai, hoặc là ḿnh tu tập quá sức của ḿnh, ḿnh tu tập chưa được nhuần nhuyễn mà ḿnh muốn dài. Ḿnh thấy được an một chút th́ đă lo tăng giờ lên là ḿnh cũng tham rồi, không đúng. Thí dụ Thầy cho 30 phút th́ ḿnh cứ tu 30 phút rồi xả nghỉ, rồi chút nữa ḿnh tu tiếp 30 phút khác, coi có giống nhau hay khác nhau, đừng tu 30 phút này ḿnh quán như vầy mà 30 phút sau ḿnh lại quán khác. Mà nếu quán đúng nhau như vậy hết th́ Thầy sẽ đặc cách cho lên lớp tu cao hơn.

Cho nên, con tŕnh cho Thầy nghe cách con quán như thế nào rồi Thầy chấp nhận chỗ nào th́ con về cứ duy nhất chỗ đó như thế mà tu tập và chỉ tu tập trong 30 phút thôi. Sau khi tu 30 phút đó mà được rồi th́ Thầy sẽ chịu khó để ra 30 phút để kiểm tra. Sau khi đă thấy con tu đúng như thế rồi th́ Thầy sẽ cho con thay đổi oai nghi. Chứ đừng vội! Nhiều khi tự con thay đổi oai nghi Thầy không nắm vững, không biết con đă nhiếp như thế nào. Thầy cần nắm rơ tâm của con trong khi đi rồi mới chấp nhận cho con thay đổi oai nghi mà tu tập. Bắt đầu con ngồi, Thầy theo dơi tâm của con xem con quán cái thân con có giống y như khi con quán thân con trong khi con đi không? Giống th́ Thầy chấp nhận mà không giống th́ Thầy không chấp nhận. Có như vậy th́ con sẽ nhiếp phục được.

Tu 30 phút th́ Thầy tin các con sẽ làm được không có niệm. Quán biết cho rơ cái thân của ḿnh trong 30 phút th́ không niệm. Ḿnh không ức chế nó mà ḿnh quán sát thân của ḿnh thôi, quán sát được và quán sát đúng th́ tự nó không có niệm khởi ra xen vô. Ḿnh cứ biết rơ từ trên đầu tới chân, từ chân lên trên đầu theo hơi thở đi ra, hơi thở đi vô, mà không phải là Chuyển Pháp Luân.

Hầu hết người ta Chuyển Pháp Luân nhờ nhiếp tâm mà người ta không vọng tưởng nhưng lại sanh ra tưởng, cho nên nó sai. Ḿnh quán như cái đèn pha chiếu soi vào, cái ư thức của ḿnh soi vào nó thấy toàn thân của nó. Ḿnh không thể nào dùng con mắt mà nh́n, cho nên ḿnh dùng cái cảm nhận, mà cảm nhận th́ chỉ có sự rung động. Con hiểu chỗ Thầy muốn nói không?

Tuy Thầy nh́n xuống như vầy nhưng Thầy thấy cả từ trên đầu xuống tới chân. Con mắt Thầy nh́n như vầy nhưng không phải Thầy thấy bằng mắt mà cái ư của Thầy thấy xuống tới dưới chân, Thầy thấy tới cái mặt của Thầy nữa. Cái thấy mà Thầy nh́n vầy như cái đèn pha nó soi xuống. Nếu mắt ḿnh cứ nh́n xuống mà nh́n hoài như vầy th́ sẽ hư thị lực, mơi mắt, bởi v́ ḿnh cứ nh́n chăm chăm vào thân để ḿnh có cái ư thấy liên tục toàn thân của ḿnh, chứ nếu ḿnh nháy mắt th́ nó làm ḿnh bị mất đi một khoảng thời gian không thấy thân ḿnh khi nháy mắt. C̣n đằng này ḿnh cảm nhận. Cái cảm nhận luôn luôn có, không bị cái ǵ làm cho sự cảm nhận gián đoạn, trừ khi ḿnh không đạt sự nhiếp tâm và an trú tâm. Cho nên sự cảm nhận sự rung động của thân ḿnh luôn luôn có mặt theo hơi thở. Ḿnh không thở nhưng buộc nó phải có hơi thở. Khi ḿnh đi th́ hành tướng đi rất thô, cái rung động nó lớn hơn, dễ nhận ra các rung động đó. Cái quán thân khi đi đă nhận ra được rồi th́ sau đó đi tới cái vi tế hơn, đó là cái rung động nhẹ trong khi hít thở lúc ḿnh ngồi sẽ dễ nhận ra. C̣n cái quan sát thân khi đi mà chưa nhận được th́ Thầy thấy cái quan sát thân khi ngồi với rung động nhẹ th́ khó nhận ra, rồi ḿnh sẽ bị tưởng, tưởng luồng đi trong cơ thể của ḿnh chứ ḿnh chưa thấy sự rung động nhẹ của nó. Ḿnh phải kinh nghiệm mọi trường hợp như thế để biết cái khó, cái dễ.

Cho nên, nếu ai mới vô mà muốn ngồi để quán thân trên thân th́ người đó dễ sanh tưởng theo những pháp môn của ngoại đạo. Thầy cũng biết khi cho đề tài quán thân trên thân mà ngồi th́ sẽ dễ bị tưởng, chỉ có người siêng đi kinh hành th́ người đó khó bị tưởng, không bị tưởng, bởi cái thân khi đi nó rung động dễ dàng cảm nhận hơn. Nếu khi đi mà không nhận được cái thân hành th́ người ta c̣n có cách đi chậm và mạnh, để cho cái thân nó động cụ thể hơn, thấy rơ hơn để cảm nhận được cái rung động của toàn thân từ trên đầu cho tới dưới chân; cảm nhận cái độ nghiêng của thân khi chân dở lên, bước chân đưa tới, khi đặt chân xuống, thành ra cái thân của ḿnh cứ bị lúc lắc sàng qua bên phải bên trái qua lại, rồi thân nghiêng tới trước khi đẩy ḿnh đi tới, cái thân của ḿnh khi chân bước tới th́ nó được đưa lên cao rồi chuyển xuống thấp theo bước chân. Nói chung toàn thân ḿnh từ trên đầu cổ, xuống tới thân ḿnh tay chân đều có sự chuyển động rung chuyển liên tục trong mỗi bước đi.

Cho nên, nhiếp tâm trong khi đi kinh hành mà chỉ có một cái quán như vậy và chúng ta thuần thục th́ nó dễ lắm. Tập một thời gian một tuần lễ th́ chúng ta sẽ thuần thục. Sau đó tới khi ngồi th́ với hơi thở nhẹ nhàng, ḿnh không tập trung mà ḿnh vẫn thấy độ rung của cơ thể, bởi cái kia ḿnh đă tập trung và sau khi nó đă định tĩnh tức là nó đă quán thân quay vô không c̣n phóng dật, lúc nào nó cũng quán thân nó được th́ nó đă định tĩnh trên thân, cho nên kết quả tu tập đến nhanh. Đức Phật nói 7 ngày, 7 tháng, 7 năm. Người nào tập đúng, siêng năng đúng là mau lắm. Cũng như ḿnh tu Nhất Dạ Hiền, ḿnh tu một ngày mà nỗ lực tu như vậy đó, và ngày nào cũng được kết quả như vậy th́ 7 ngày không chứng sao được, nó là tinh tấn mà! Phải tinh tấn, siêng năng trên pháp tu, mà phải tu đúng ḱa. Tu sai th́ làm sao làm được?

Đấy, con cứ tập dần theo đúng như lời Thầy dạy cho đủ 4 oai nghi. Cái nào con cũng quán thân cho đúng nhau th́ thời gian con tu sẽ nhanh lắm, các con sẽ có đủ thần lực, không thể nào không đạt, nghĩa là trong tâm nhu nhuyễn dễ sử dụng chứ không thể không. Mà trước khi tâm đạt nhu nhuyễn th́ tâm đạt sự định tĩnh, mà tâm định tĩnh th́ tâm phải ở đâu? – Nó phải định tĩnh trên thân của nó, mà trên thân th́ phải quán thân chứ c̣n quán ǵ khác, như vậy là nó hợp với Tứ Niệm Xứ rồi, trên thân quán thân để khắc phục tham ưu th́ tham ưu đâu c̣n trên đó nữa? Nó nhiếp phục rồi th́ nó không c̣n. Cho nên, từ chỗ này suy ra những lời Phật dạy nó hợp nhau ở trên Tứ Niệm Xứ rất cụ thể. Th́ bây giờ ngay đây ḿnh phải tập tức là tập quán, mà quán được rồi th́ lần lượt nó sẽ đi đến định tĩnh, mà nó định tĩnh th́ nó không phóng dật, th́ nó phải nhu nhuyễn dễ sử dụng.

Nghe th́ thấy như khó tu nhưng ḿnh siêng năng tập, tập đúng th́ không khó đâu.

Cái căn bản của con theo Thầy thiết nghĩ như vầy: Tại các con ham chứ các con cứ tu một phút cho nhiếp tâm, cho an trú tâm vào hơi thở hay bước đi kinh hành rồi nghỉ 3, 4 phút cũng được, rồi tu lại một phút khác; chừng nào nhuần nhuyễn để vô một phút là vô ngay, không c̣n trật vuột, vô thật dễ dàng, tự nhiên, nhanh chóng, đúng ư, nghĩa là cách thức nhiếp trong hơi thở đó là một hơi thở giống nhau, chứ không phải như bây giờ có con một phút th́ hơi thở dài, một phút khác th́ hơi thở ngắn, cái nào cũng cho là một phút được mà một phút đó th́ lúc vầy lúc khác th́ không đúng.

Đức Phật đă dạy: “Hít vô dài tôi biết tôi hít vô dài; thở ra dài tôi biết tôi thở ra dài” hay “Hít vô ngắn tôi biết tôi hít vô ngắn; thở ra ngắn tôi biết tôi thở ra ngắn”, đó là trụ trong hơi thở để an trú trong một phút. Hễ hơi thở dài th́ lúc nào cũng dài, mà hơi thở ngắn th́ lúc nào cũng ngắn, chứ không thể lúc vầy lúc khác được, không thể lộn xộn được. Người nào hơi thở an trú cũng phải nhất định chỉ có một hơi thở đó thôi, hoặc dài, hoặc ngắn mà thôi; lúc nào cũng là hơi thở đó tôi thở vô tôi nhiếp cho được. Đừng có thay đổi hơi thở đó. Do đó phải chọn lấy một hơi thở cho được cố định, không c̣n thay đổi nữa, sau đó mới tới đề mục khác. Theo Định Niệm Hơi Thở th́ tới “Cảm giác toàn thân tôi biết tôi hít vô; cảm giác toàn thân tôi biết tôi thở ra”, đó là đề mục để hướng dẫn cho chúng ta đi vào quán Tứ Niệm Xứ.

Vấn đề quan trọng là ở chỗ tu. Tu làm sao để phải nhiếp tâm và an trú tâm cho được hoặc là trong bước đi hoặc là trong hơi thở rồi đi vào cái thân hành niệm mà tu tập. Thân hành niệm, cái niệm chân chánh của thân, mà ḿnh tu tập được nhiếp tâm an trú tâm được th́ lần lượt những cái khác ḿnh dễ dàng tu lắm, nhưng nếu ḿnh tham cứ thấy hơi được là ḿnh tăng lên. Không được tăng như vậy. Ḿnh phải tu tập chỉ môt phút thôi trong cái pháp đó một hoặc hai tuần lễ, tu cho nhuần nhuyễn một phút cho đạt được, lúc nào cũng chỉ một phút thôi chứ đừng có thêm, đừng có tăng lên hai ba phút.

Các con có cái sai là cứ thấy nó không niệm, hơi được một hai lần là các con tự tăng lên ba bốn phút liên tục. Trong khi đúng ra phải tu một thời gian cho nó nhuần nhuyễn, thật nhuần nhuyễn. Trong một phút đó ḿnh thấy lúc nào cũng tu là được, nhiếp vô là được không có trật vuột. Và khi tu được một tuần lễ rồi, bất kỳ lúc nào thấy có hơi hôn trầm th́ ḿnh ngồi lại hít thở một cái là tỉnh bơ liền tức là ḿnh đă nhiếp được, an trú được rồi, tâm không c̣n mờ mịt. Nếu ḿnh nhiếp mà không phá được hôn trầm th́ ḿnh c̣n bị mờ. Ḿnh chỉ tu một phút thôi mà một phút nó muốn hôn trầm lừ đừ, muốn buồn ngủ th́ ḿnh nhiếp tâm vô, là an trú vô liền bởi v́ ḿnh tập nhiếp tâm và an trú. Khi nhiếp tâm và an trú được rồi th́ Thầy nói quá hay, nó sẽ phá hôn trầm liền tức khắc.

Khi trên Tứ Niệm Xứ tu tập có căn bản như vậy th́ chỉ nh́n thân của nó một cái th́ tất cả các ác pháp khác đều bị nhiếp phục hết, nó không c̣n tới lui được cái tâm của con nữa, cho nên nó sáng như ngọn đèn soi, đó là Chánh Niệm Tĩnh Giác. Nó quá tĩnh rồi, nó không c̣n mê mờ. C̣n ḿnh tu lúc tĩnh lúc mê như các con hiện giờ th́ rơ ràng là c̣n dẫm chân tại chỗ rồi, ḿnh không làm chủ. Tu tập cái pháp mà ḿnh vẫn c̣n bị các lực của si mê, hay lực của tham, sân, si đều ập vô cho nên ḿnh mới có vọng niệm, tức là ḿnh thiếu tĩnh, bị mờ mịt cho nên mới bị ác pháp xâm chiếm vô được. C̣n đằng này ḿnh nhiếp tâm rồi an trú tâm, nó quá tĩnh mới được vậy chứ.

Người ta đâu dạy ḿnh tu nhiều, tu nhiều là tu quá sức, tu không có nổi. Thầy dạy tu một phút th́ tập một phút, một phút tập cho thuần thục đi. Đằng này cứ thấy vừa được th́ tăng lên. Sức ḿnh đâu phải sức thần mà tăng lên nhiều vậy.

Bây giờ các con phải bỏ thói quen lúc nào cũng muốn tăng giờ tu lên trong khi chưa tu được nhuần nhuyễn. Phải tu căn bản lại, một phút là một phút nhuần nhuyễn, hai phút là hai phút nhuần nhuyễn cho đến mười phút là mười phút nhuần nhuyễn. Bây giờ các con đang bước qua giai đoạn Tứ Niệm Xứ rồi th́ các con phải có căn bản chứ không có căn bản th́ không được. Mà căn bản th́ bây giờ ḿnh nh́n lại ḿnh đang ở trên đề mục thứ ba và đề mục thứ tư của Định Niệm Hơi Thở: “Cảm giác toàn thân tôi biết tôi hít vô; cảm giác toàn thân tôi biết tôi thở ra” tức là quán thân chứ có khác ǵ. Mà muốn quán được th́ ḿnh: “Hít vô tôi biết tôi hít vô; thở ra tôi biết tôi thở ra” một phút nhiếp tâm và an trú tâm cho được. Mà khi đă nhiếp tâm và an trú tâm được th́ giống như điều Thầy nói “Đứng ở trên lô cốt mà nh́n xuống”, tức là thấy toàn diện thân và hơi thở của nó chứ, như vậy ḿnh nương vào hơi thở chứ ḿnh đâu trụ nó. Ḿnh an trú trong hơi thở rồi ḿnh bắt đầu quán soi vào trong thân thể ḿnh coi cái thân thể của ḿnh, chứ ḿnh đâu kẹt vào trong hơi thở đâu mà bị ức chế. Con thấy chưa, chỉ một phút được rồi th́ chỉ cần soi lại quán thân, chỉ quán thân thôi, th́ Thầy thấy sẽ toàn diện có kết quả, mà không bị ức chế chút nào hết.

Thật sự đây là cái lớp đào tạo, các con chỉ cần làm đúng theo sự chỉ dạy th́ chắc chắn các con sẽ đạt được kết quả liền, không thể sai trật được v́ chương tŕnh của đạo Phật là Đạo Đế, đó là chân lư, không có thể dạy cho người th́ được người th́ không. Khi người đó chịu siêng năng tinh cần, chịu tu thôi th́ người đó phải được. Cho nên, đức Phật mới tuyên bố: “Trên trời dưới trời, con người là duy nhất làm chủ sanh, già, bệnh, chết”. Chỉ có con người mới làm được nhưng phải là người làm đúng, chứ làm sai th́ làm sao mà được. Mà làm đúng th́ chân lư này dạy thực tế chứ đâu dạy mơ hồ, nó rất rơ ràng. Khi Thầy triển khai rồi th́ nó rất rơ, mà Thầy đưa vào đâu th́ đức Phật dạy y như vậy.

Con thấy như “Quán thân trên thân để nhiếp phục tham ưu”, cả một câu như vậy mà từ lâu nay họ nghĩ sai chứ Thầy hiểu ḿnh quán thân được th́ ḿnh nhiếp phục được tham ưu th́ đâu phải là ngồi đó mà quán này kia nữa đâu, chỉ cần quan sát được cái thân của ḿnh là nhiếp phục được tham ưu. Cái đó quá rơ ràng rồi. Mà muốn quán được thân này th́ phải ở trên Định Niệm Hơi Thở mà quan sát. Con thấy đúng như vậy không, con thấy đức Phật quá hợp lư phải không, cái pháp này lư lẽ quá chặt chẽ không sai trật, không kẽ hỡ, nó là một hệ thống đi vào th́ chúng ta đạt được kết quả của nó một cách cụ thể. Thế mà chúng ta cứ tu từng pháp rời rạc th́ thử hỏi lợi ích ǵ, pháp đó dẫn ḿnh tới đâu. Nó có chân rít để nối liền các pháp lại. Như con thấy Tứ Niệm Xứ nối liền với Thất Giác Chi, Thất Giác Chi nối liền với Tam Minh. Nó nối liền chân rít nhau trong đó, chứ đâu phải nó rời rạc ra.

Cái lư lẽ rơ ràng như vậy đó mà dạy th́ các con có cái thói quen cứ tự ḿnh tăng lên tăng lên. Cái này chưa có thuần, một phút chưa nhiếp tâm, chưa an trú được, nó mới được có chút chút thôi th́ đă lo tăng lên, nó hỏng chân rồi, nó chưa có nhuần nhuyễn. Tu th́ phải nhuần nhuyễn chứ, nó phải nhu nhuyễn mới được chứ, c̣n đây chưa có được nhuần nhuyễn mà cứ muốn mau cho mau, cứ muốn cho 30 phút, một giờ, hai giờ, ngồi cũng vậy, đi cũng vậy. Không được làm thế! Tu là phải thấy chất lượng của sự nhiếp tâm đó.

Các con phải trở về căn bản lại, môt phút phải là một phút nhiếp tâm và an trú tâm cho được. Đó là căn bản nhất của giai đoạn chúng ta bắt đầu sau này, và đồng thời những Định Vô Lậu cần phải thông suốt “Những ǵ cần thông suốt phải thông suốt”, chưa thông suốt th́ làm sao mà xả. Trong khi ḿnh chỉ có nhiếp tâm và an trú được trong có một phút thôi th́ c̣n biết bao nhiêu cái vọng niệm, cho dù chúng ta ngồi chơi thôi th́ vọng niệm cũng đến với chúng ta rồi. Chúng ta không nhiếp, không an trú mà đă có vọng niệm rồi, mà những vọng niệm đó th́ chỉ Định Vô Lậu mới quét nó. Trong khi chúng ta cần tập cho an trú để sau đó chúng ta chuyển nó qua trên Tứ Niệm Xứ mà quán, th́ lúc bấy giờ tự cái quán đó sẽ nhiếp phục tham ưu. C̣n bây giờ chúng ta nhờ Định Vô Lậu, là cái tri kiến của chúng ta để xả tất cả các tham ưu, chứ không th́ chúng ta chạy theo dục lạc, phạm giới hết. Cho nên, cái Chánh kiến nhờ cái tri kiến đó mà nó xả tâm chúng ta rất nhiều để tâm chúng ta thanh tịnh. Khi tâm thanh tịnh th́ chỗ nhiếp tâm, an trú này mới vững chắc. Hai cái chân rít nó hợp nhau để nó an trú cho được, c̣n nếu ḿnh không xả tâm th́ cái an trú này không được.

Thầy dạy các con xả tâm được th́ an trú được, an trú được th́ xả tâm được, nó như hai cái chân rít quấn chặt nhau. Mà cái này được thuần thục rồi ḿnh bắt đầu quán thân th́ rất tốt. Cho nên, khi nó được rồi th́ các con sẽ nhân ra được hơi thở dài hay hơi thở ngắn ở trên chỗ nhiếp tâm an trú tâm quá cụ thể. Bởi v́, trong khi con nhiếp tâm an trú tâm, con thấy rơ hơi thở nào th́ con sẽ nhiếp tâm an trú lúc nào cũng được, đó là hơi thở dài hay hơi thở ngắn như thế nào. Khi con nhiếp tâm và an trú được thuần thục th́ con nhận ra được hơi thở đó của con liền. Hễ con vô hơi thở đó th́ con nhiếp tâm an trú liền. Đó là cách thức con chủ động. Cái hơi thở nó lợi ích rất lớn bởi v́ nó là cái đường dây hơi thở để ḿnh nắm vô an trú là vô liền.

Bây giờ con chưa biết cái hơi thở nào sẽ nhiếp tâm và an trú được th́ như thế con mất căn bản rồi. Cái đó quá rơ ràng cụ thể, ḿnh không biết cái hơi thở nào ḿnh nhiếp tâm an trú được, cho nên vô đó cứ lát thở dài, lát thở ngắn; lát thở vầy, lát thở khác, đủ các hơi thở hết th́ làm sao được, làm sao mà gọi là nhiếp tâm an trú? Ḿnh phải chọn lấy một hơi thở mà khi ḿnh tu tập nhiếp tâm an trú th́ thấy hơi thở này vô được mau mắn mà dễ nhiếp tâm an trú trong một phút. Một phút nó có đủ thời gian để chúng ta nhận được cái hơi thở đó, nghĩa là cứ thở hơi thở đó th́ bắt đầu nhiếp tâm an trú liền. Như thế hơi thở đó chính là đường dây cho ḿnh vào nhiếp tâm. Cho nên, con chỉ cần nh́n hơi thở và cái thân của con, con quán được liền th́ lúc bấy giờ sẽ dễ cho con, c̣n bây giờ th́ con phải tập quán bằng cách này hay cách khác.

Căn bản an trú: Thấy được hơi thở đường dây, biết hơi thở đó dài hoặc là hơi thở đó ngắn như thế nào, hoặc hơi thở đó nhẹ cái tầm vóc ra sao, sau đó bất kỳ lúc nào con vô con cũng thở ngay liền cái hơi thở đó, tập ngay liền cái hơi thở đó. Căn bản một phút nhiếp tâm an trú cho được trong hơi thở này.

Phần dưới đây được trích từ sách “Bậc Tam Minh Dạy Luyện Tâm Tĩnh Giác” liên quan tới đề mục số 3 ĐNHT và tu tập theo ĐNHT khác với tu tập trong Tứ Niệm Xứ, nhưng nếu ai chưa biết cách tu đề mục này theo hơi thở th́ những giải thích theo sách này có thể giúp ích cho vị này tu hơi thở.

Trong khi tác ư đề mục thứ ba: “Cảm giác toàn thân tôi biết tôi hít vô; cảm giác toàn thân tôi biết tôi thở ra” th́ con nín thở; tác ư xong trong khi hít thở con dùng tâm con quét từ trên đầu xuống tới chân xem có cảm thọ ǵ. Nếu không có cảm thọ ǵ th́ đó là cảm thọ bất lạc bất khổ, c̣n nếu có đau nhức chỗ nào th́ đó là cảm thọ khổ th́ ḿnh cũng chỉ ghi nhận thôi, tức là biết thôi, không làm ǵ hết, có thế nào ḿnh ghi nhận như vậy, ḿnh chỉ thấy có cảm giác của ḿnh rất rơ ràng. Dường như là khi con tập luyện như vậy con thấy tâm con quét từ trên đầu xuống tới chân theo hơi thở. 

Bây giờ ḿnh chỉ ghi nhận thôi, bất kỳ hiện tượng ǵ, cảm giác ǵ xẩy ra tại đâu trên thân ḿnh, từ đầu cổ xuống tay chân, thân ḿnh, con chỉ ghi nhận cảm giác đó, dù đó là cảm thọ ǵ. 

Thí dụ bây giờ con nương vào hơi thở hít vô mà cảm giác từ trên đầu xuống tới chân, con cảm như tâm con từ trên quét xuống. Nếu ḿnh không cảm thấy ǵ hết, ḿnh cũng không cảm nhận ǵ hết, th́ ḿnh ghi nhân không có. C̣n khi ḿnh thấy có cảm nhận ǵ th́ ḿnh ghi nhận có; khi không th́ ḿnh ghi nhận không. Có lạc hay có khổ hay có không lạc không khổ, đó là con cảm nhận như vậy. Coi như mới đầu tập như vậy. Khi tập đă quen rồi th́ con sẽ cảm thấy như có một luồng sóng chạy lên chạy xuống như thế này. Như một làn sóng, ta cảm giác như thế, trở thành một luồng sóng. Nhưng coi chừng không khéo th́ nó lại trở thành tưởng. 

Thầy nói tương tự như các con lấy mắt nh́n từ trên xuống dưới theo hơi thở vào, rồi ngó từ dưới lên trên theo hơi thở ra. Nhưng nhiều khi ḿnh lại có cảm giác ngược hướng, hít vào th́ có cảm giác luồng sóng từ dưới chạy lên trên, thở ra th́ cảm giác luồng sóng chạy từ trên xuống. Cảm giác như vậy, như một luồng sóng. Cái tâm ḿnh không bám vào đâu hết mà chỉ biết cái hơi thở vô ra. 

Không khéo th́ hơi thở trở thành hơi thở tưởng, cho nên từng lúc ḿnh thay đổi cảm giác đó. Thí dụ như sau một lúc tập trung trong người, rồi sau một lúc khác lại nh́n ra ngoài nhưng vẫn nương vào hơi thở. Làm như vậy th́ cái tưởng sẽ biến mất. 

Ḿnh phải thiện xảo khéo léo để tập luyện. Qua kinh nghiệm của Thầy, Thầy nói để con biết, rồi trong khi tập luyện con thiện xảo theo đặc tướng của con để cảm nhận thân cho rơ ràng, con sẽ cảm nhận thân con rất rơ ràng mà không bị tưởng. Hồi Thầy tập luyện, khi cảm nhận thân theo đề mục này Thầy thấy hơi khó v́ lúc đó khi Thầy hít vô th́ cảm nhận theo hơi thở thấy như luồng sóng từ dưới này đi lên, rồi từ trên đi xuống theo hơi thở ra, làm như ngồi vơng đu đưa nhè nhẹ. Tất cả những ǵ xẩy ra trên thân, ḿnh thấy biết rất rơ, ghi nhận rất rơ, nhưng không khéo sẽ bị tưởng.

Dùng hơi thở theo đặc tướng của ḿnh. Hơi thở chậm th́ ḿnh thấy luồng sóng dễ dàng, c̣n hơi thở ngắn th́ khó hơn v́ hơi thở ngắn th́ thời gian hít vào và thở ra nhanh, cảm nhận khó. C̣n hơi thở chậm chậm từ từ th́ cảm giác đó hiện ra rất rơ, nó cũng từ từ chầm chậm. Con thở hít chậm sẽ thấy nó đi từ từ, c̣n khi con hít thở nhanh th́ cảm giác đó nhanh nên con khó cảm nhận. 

Đó là lúc đầu mới tập luyện chứ c̣n tập luyện lâu quen rồi th́ dù hơi thở dài hay ngắn cũng ghi nhận các cảm giác dễ dàng thôi. 

Đề mục Cảm giác toàn thân th́ người tập luyện hít vô cảm giác thân của ḿnh. Cái này rất quan trọng mà ít người hiểu đến. Bằng cách nào mà cảm giác toàn thân? Bằng cách tác ư theo từng hơi thở như thế nào để ḿnh cảm nhận toàn thể thân của ḿnh, coi như ḿnh có sự chủ động điều khiển cái thân và cái tâm của ḿnh. Thí dụ, để cảm giác toàn thân của Thầy th́ Thầy nhắc thế này: “Cái tâm hăy theo dơi từng hơi thở khắp trong cơ thể nó đi!”. Rồi Thầy hít vô coi thử nó ra sao, hít vô thở ra lần thứ nhất, lần thứ hai, lần thứ ba, lần thứ tư, lần thứ năm. Rồi nhắc lại câu tác ư một lần nữa. Đó là cách thức huấn luyện như là huấn luyện voi, như đức Phật đă nói. Nếu ḿnh không nhắc th́ có một niệm khác xen vô. Cho nên,cảm giác toàn thân” không phải là ngồi mà cảm giác suông đâu mà cả vấn đề dùng ư thức của ta điều khiển cả thân và hơi thở. Ḿnh phải dẫn nó, nhiếp phục tâm để lần lần cho nó quen đi, sau đó ḿnh hít vô thở ra th́ thấy cảm giác rơ ràng. Khi ḿnh dẫn như vậy th́ suốt thời gian có thể tư duy để dẫn nó từng chút từng chút. “À, cái thân và cái hơi thở này phải theo dơi sát nghe!” - “Hít vô” - “Thở ra”, ḿnh cứ nhiếp ghi vào trong đó, ḿnh cứ nói thầm thầm trong đó, nhưng mà cái đó là cái chủ động ư thức của ḿnh để cho cảm giác được cái thân theo hơi thở. Khi tập luyện được như vậy rồi th́ rất tuyệt vời là suốt thời gian 30 phút không niệm khởi, tức là nhiếp phục được tâm. Đó là giai đoạn thứ nhất.

Khi nhiếp phục lần thứ hai th́ cái ư của ḿnh phải dẫn 10 lần, nhưng sau đó từ từ giảm xuống 9, 8, 7, ... cho đến khi chỉ cần nhắc một lần thôi th́ nó đă nhiếp phục được. Khi đă nhiếp phục được như vậy rồi và không c̣n cần phải dẫn nó nữa th́ nó sẽ có mọt trạng thái an tịnh. Nó có trạng thái an nhưng chưa thật sự an đâu, sau đó mới bắt đầu dẫn an vô tức là tập luyện tới đề mục 4.



[1] Cuốn cẩm nang này Thầy viết dựa trên sự thưa hỏi của tu sinh tu tập Tức Niệm Xứ trong lớp học Bát Chánh Đạo - Lớp Chánh Kiến, 2005 - 2006 tại Tu viện Chơn Như